Kryesore, Mapo Format

Impakti europian në politikën shqiptare dhe mekanizmat europianizues

Impakti Europian bën të mundur ndryshimet në sektorë të caktuar institucionalë dhe rëndësinë që kanë politikat europiane në promovimin e reformave në vend. Observimi i politikave europiane krijon mundësinë e përshtatjes së politikave të saj në vend edhe pse ky proces europianizues nuk mund të ketë të njëjtën arritje në të gjitha vendet

Nga Dok. Irna Peshkëpia



Bashkimi Europian, lidhur me zhvillimin e procesit integrues të vendeve është fokusuar në kushtet e brendshme në mënyrë që të ndikojë në ndërtimin institucional dhe krijimin e politikave, me nivelin në të cilin zbatimi i politikave europiane nënkupton ndryshime në institucionet e brendshme të tilla si stilet dominuese, rregullatore dhe strukturat vendimmarrëse të veçanta në sektorët specifikë. Impakti Europian bën të mundur ndryshimet në sektorë të caktuar institucionalë dhe rëndësinë që kanë politikat europiane në promovimin e reformave në vend. Observimi i politikave europiane krijon mundësinë e përshtatjes së politikave të saj në vend edhe pse ky proces europianizues nuk mund të ketë të njëjtën arritje në të gjitha vendet. Në anën tjetër, kemi një përqasje teorike për llojshmërinë e impaktit të procesit të integrimit europian nëpërmjet marrëveshjeve të brendshme. Duke iu referuar disa studimeve do të arrijmë të identifikojmë aftësinë institucionale Europiane për të ndikuar në marrëveshjet e brendshme ku niveli i kërkuar të arrijë të adaptohet në nivel Europian si një variabël i rëndësishëm në strukturat e brendshme europiane. Qëllimi i këtij punimi është të tregojë një kornizë gjithëpërfshirëse të impaktit Europian në politikëbërjen e saj. Nga ky këndvështrim sugjerojmë një diferencim dhe kualifikim të perspektivave ekzistuese duke identifikuar mekanizma të ndryshëm Europianizues, ku çdo mekanizëm kërkon një përqasje dalluese për t’ju korresponduar ndryshimeve të brendshme.

Ne bëjmë një dallim analitik midis tre mekanizmave të europianizimit:

Pajtueshmëria institucionale, mundësinë e ndryshimit në struktura të brendshme, dhe vëzhgimin e besueshmërisë së brendshme dhe pritshmëritë – secila prej tyre kërkon një qasje të veçantë në mënyrë që të shpjegojë ndikimin e saj.

Analiza vazhdon me argumentimin se baza dalluese e europianizimit në vend në disa zona të veçanta politike është faktori më i rëndësishëm për t’u konsideruar kur heton ndikimin e brendshëm të politikave të ndryshme europiane. Në veçanti, ky dallim niset nga studime të tjera të cilat identifikojnë presion për të përshtatur rregullimet e brendshme për të përmbushur kërkesat europiane si kusht i nevojshëm për ndryshimin e brendshëm, pavarësisht nga mekanizmi themelor i europianizimit.

Për të ilustruar këto argumente ne do të analizojmë mbi baza empirike tre fushat e politikave në të cilat tre mekanizma mund të vëzhgohet më qartë: Pajtueshmëria institucionale;

Ndryshim në strukturat e brendshme; Mekanizmat e europianizimit do të ndikojnë në vlefshmërinë dhe zbatueshmërinë e tyre.

Modelet dalluese të europianizimit

Hartimi i politikave europiane mund të ndikojë mbi politikat e brendshme rregullatore dhe strukturat në tri mënyra themelore. Politikat europiane mund të jenë:(a) shumë urdhëruese dhe kërkesat që shtetet anëtare të BE-së miratojnë masa të specifikuara në mënyrë që të plotësojnë kërkesat në përputhje me normat Europiane; (b) i mbyllur për të ndryshuar mundësinë e strukturave të brendshme; (c) në formën e tyre më të dobët, pa ndonjë ndikim të drejtpërdrejtë institucionale; Shumë politika europiane mund të jenë karakterizuar nga një përzierje e mekanizmave të ndryshëm të europianizimit si mekanizmat dallues janë të lidhur me njëri-tjetrin në një mënyrë hierarkike. Në këtë mënyrë impakti i një modeli institucional të brendshëm do të ndikojë përgjithësisht në strukturat e brendshme si dhe në pritshmërinë dhe besueshmërinë e aktorëve vendas. Në mënyrë eksplicite politika Europiane mund të bëjë ndryshimet e brendshme duke përshkruar kërkesat specifike institucionale që çdo shtet anëtar duhet të plotësojë.

Mekanizmat e europianizimit nga përputhshmëria institucionale është strategjia në politikat e të ashtuquajturës “integrimi pozitiv” duke përfshirë mbrojtjen e një sërë reformash në fushën e mjedisit, shëndetit dhe sigurisë në punë, mbrojtjen e konsumatorit dhe pjesët e politikës sociale. Këto politika nënkuptojnë një riformësim të dispozitave ekzistuese të brendshme.

Në mënyrë më pak të drejtpërdrejtë, legjislacioni europian mund të ndikojë në rregullimet e brendshme duke ndryshuar rregullat e brendshme të lojës. Ndikimi europian është i mbyllur për të ndryshuar strukturat dhe mundësitë vendase. Ndryshime të tilla në strukturat e brendshme mundësojnë nga ana e ndërkombëtareve të ndikojnë në ekuilibrin e sfidave efektive të politikave ekzistuese. Ndërsa institucionet europiane kontribuojnë në këto sfida të mundshme, ato nuk përshkruajnë ndonjë model të veçantë institucional, por rezultojnë në një ekuilibër të ri. Kjo nuk do të thotë se politikat europiane janë drejtuar drejt arritjes së objektivave të caktuara rregullatore kombëtare. Përkundrazi, ato kanë për qëllim për të arritur këta objektiva në një mënyrë më pak të drejtpërdrejtë, duke ndryshuar mundësinë e strukturave të brendshme në vend të rekomandimeve institucionale. Ndikimi i Europianizimit është përgjithësisht i kufizuar në marrëveshje të brendshme administrative që shtrembërojnë funksionimin e tregut të përbashkët, të tilla si rregulloret kombëtare dhe mbrojtjen e ekonomisë ndaj konkurrencës së huaj.

  1. Zhvillimi Institucional është një çështje e rëndësishme e procesit të integrimit europian.

Zhvillimi institucional shërben si kusht paraprak për hyrjen në BE-në. Vendet potencialisht kandidate duhet të demonstrojnë stabilitet institucional që të garantojnë një rend demokratik dhe të ligjshëm, dhe duke respektuar të drejtat e njeriut dhe mbrojtja e minoriteteve – sipas Kritereve politike.

Përveç kësaj, ata duhet të zbatojnë me sukses legjislacionin kombëtar, dhe të miratojnë synimet politike, ekonomike, dhe bashkimin monetar – sipas kritereve ligjore (Hammerman dhe Schëeickert, 2005, Nëntor). Së fundi, vendet kandidatë duhet të kenë krijuar funksionimin e një tregu, si dhe aftësinë për të operuar në tregun konkurrues të BE-së – sipas Kriterit ekonomik

Këto të ashtuquajtura Kriteret e Kopenhagenit për anëtarësimin në BE të sigurojnë një nivel të caktuar të zhvillimit institucionale. Megjithatë, lind pyetja pse është i nevojshëm për BE-në për të kërkuar cilësinë institucionale si parakusht?

BE-ja është një subjekt shumë i integruar ekonomik dhe politik. Nëse një prej shteteve anëtare shkon në telashe, të tjerët do të ndikohen gjithashtu. Shtetet anëtare janë të lidhura ngushtë së bashku dhe vende me prejardhje shumë të ndryshme do të bashkohen nga BE-ja. Është dukshëm më e rëndësishme që BE të sigurojë që shtetet e reja anëtare të mbështesin parimet dhe vlerat për të cilat BE-ja dhe anëtarët e saj janë të angazhuar. Për këtë arsye, kriteri i cilësisë institucionale është një mjet i dobishëm për të kënaqur këtë kusht europian.

Marrëveshjet reciproke do të çojnë në konkurrenca stabilizuese mes BE së dhe vendeve aspirante. Prandaj, është e arsyeshme që BE-ja të kërkojë konvergjencën institucionale, në mënyrë që BE-ja të jetë më e fortë ekonomikisht dhe politikisht dhe, në këtë mënyrë, të bjerë kostot e vendimmarrjes te vendet aspirante. Përveç përfitimeve të BE-së, kërkesa e cilësisë institucionale mund të mundësojë një shtet më të fortë në mënyrë që të vendosë ligje të qëndrueshme demokratike dhe institucionet e veta. III. Performanca dhe sfidat institucionale të Shqipërisë në kuadër të procesit të integrimit në BE-në. Shqipëria ka forcuar marrëdhëniet e saj me BE-në, duke përfunduar nënshkrimin e marrëveshjes së Stabilizim-Asocimit si dhe duke qenë pjesë e Paktit të Stabilitetit për Europën Juglindore. Integrimi europian i Shqipërisë është një proces hap pas hapi që evoluon. Shqipëria, padyshim është etaloni i modelit të standardeve të BE-së. BE-ja ushtron dukshëm që Shqipëria të përmbushë kriteret e Kopenhagenit për të qenë pjesë e saj. Shqipëria ka bërë progres në adresimin e disa prej prioriteteve të saj, por ende përballet me shumë sfida të tjera. Prandaj në kuadër të kësaj analize lind pyetja sesa mirë e ka zhvillimin institucional Shqipëria në kuadër të integrimit europian?

Shqipëria ka bërë progres në forcimin e demokracisë dhe shtetit të së drejtës. Shqipëria ka bërë disa përparime në forcimin e strukturave shtetërore për të koordinuar integrimin europian. Megjithatë, forcimi i mëtejshëm i kapaciteteve dhe planifikimi strategjik mbetet ende për t’u përmirësuar. Në fushën e administratës publike, emërimet në shkelje të shërbimit civil kanë vazhduar, kryesisht duke përdorur kontrata të përkohshme. Mungesa e transparencës dhe llogaridhënies në emërime mbetet një prioritet kyç i Partneritetit Europian. Gjithashtu, përpjekje të konsiderueshme janë prioritetet për të krijuar një shërbim civil të bazuar në merita të pavarura, efikase, dhe të paanshme politikisht. Është bërë përparim i vogël në reformimin e sistemit gjyqësor. Pavarësisht vendosja e sistemit të përmbarimit privat, një strategji gjithëpërfshirëse e reformës. Në përgjithësi, gjyqësori është i dobët për shkak të presionit politik, kërcënimeve, dhe korrupsioni i përhapur gjerësisht. Edhe pse dekriminalizimi është mekanizmi i duhur kundër krimit. Është dukshëm më e rëndësishme për të kënaqur këtë kërkesë kyçe të Partneritetit Europian duke siguruar pavarësinë, transparencën dhe efikasitetin e sistemit gjyqësor.

Korrupsioni përbën dështimin më dramatik të Shqipërisë. Qeveria ka bërë përpjekje për të parandaluar dhe luftuar korrupsionin me zbatimin e strategjisë kundër korrupsionit dhe planin e veprimit, por me sa duket, forca e korrupsionit është e madhe. Ajo ka krijuar kaq shumë pasiguri për sipërmarrësit: pothuajse gjysma e firmave private pranojnë që të paguajnë ryshfet për zyrtarët publikë dhe ata kurrë nuk mund të jenë të sigurt kur ryshfeti është i mjaftueshëm ose nëse zyrtarët e korruptuar do të mund të vijnë përsëri për të kërkuar më shumë para. Format më të zakonshme të korrupsionit në Shqipëri janë vjedhja e aseteve publike dhe fakti se shumica e vendeve të punës publike janë “blerë”. Është e nevojshme për të forcuar koordinimin e vendit në luftën kundër korrupsionit. Për më tepër, ajo është urgjente për të nxitur interesin publik në vend të politikanëve dhe për të ndërtuar vullnetin politik për të mbështetur këtë zhvillim.

Deficite të mëdha, Oportunitete të pakta

Sipas analizës së mësipërme, zhvillimi institucional shqiptar duket të jetë i mangët në krahasim me standardin e BE-së. Edhe pse shumë përpjekje janë bërë në përmbushjen e kritereve të Kopenhagenit, mospërputhja ekziston dhe pyetja është se sa thellë kjo divergjencë është, dhe do të thotë më pak mundësi për t’ju bashkuar strukturave europiane.

Natyrisht, siç është pritur nga përmirësimi i zhvillimit të institucioneve Shqiptare, institucionet juridike dhe administrative kanë një përmirësim më të keq në krahasim me ato legjislative. Rezultati i përgjithshëm i qeverisjes shqiptare është që përbën një mangësi në mënyrë dramatike të thellë në krahasim me atë të BE-në. Standardet e BE-së qëndrojnë aq larg atyre Shqiptare dhe kjo nuk është një shenjë e mirë dhe më pak mundësi për Shqipërinë. Qeveria shqiptare gjerësisht shpall se vendi është pranë fitimit të anëtarësimit në BE; megjithatë, anëtarësimi është ende një rrugë e gjatë. Zhvillimi institucional paraqet një parakusht të rëndësishëm, i cili duhet të jetë i kënaqur nga vendet potencialisht anëtare që synojnë për të fituar anëtarësimin në familjen e madhe europiane. Për këtë arsye, shteteve kandidate u kërkohet të përmbushin një sërë kriteresh politike, ligjore, dhe ekonomike, të njohura zakonisht si kriteret e Kopenhagenit.

Arritja e këtyre kushteve, nga njëra anë do të ndihmojë për ta bërë BE-në më homogjene në të dy fushat si ekonomikisht ashtu edhe politikisht, duke ulur kostot e vendimmarrjes, dhe nga ana tjetër do të mundësojë që shtetet të krijojnë më shumë vendimmarrje në mënyrë që të vendosin ligje dhe institucionet e tyre të jenë më të qëndrueshme dhe demokratike.

Modeli Europian në kuadër të qeverisjes së mirë Europianizuese dhe mekanizmat e saj

Europianizimi nuk është një proces që mbaron jashtë kufijve të Bashkimit Europian, nëpërmjet kushtëzimeve, socializimit, funksionalitetit dhe implementimit të efekteve të jashtme që gjeneron Bashkimi Europian. Çfarë është në kontekst një qeverisje e jashtme europiane? Çfarë lloj Europianizimi BE-ja po përpiqet të promovojë jashtë kufijve të saj?

Në kuadër të kësaj analize, politikanët preferojnë të kenë një mjedis ndërkombëtar që është i ngjashëm, ose është të paktën i pajtueshëm me principet dhe procedurat e brendshme. Qëllimet thelbësore dhe instrumentet europianizuese konsistojnë në “projektimin e jashtëm të zgjidhjeve të brendshme”. Debati i qeverisjes Europiane ose modeli Europian është shumëdimensional ashtu sikurse është jovendimtar. BE-ja nëpërmjet qeverisjes së jashtme konsiderohet si një “pushtet” dallues i veçante në sistemin ndërkombëtare. Franchois Duchene futi emërtimin e “pushtetit civil” duke e karakterizuar BE- në si një lloj aktori ndërkombëtar që ka kapërcyer sistemin anarkik brenda vendit nëpërmjet ndihmës së politikës ndërkombëtare.

Përdorimi i termit “Pushteti civil” në kundërvënie me “Pushtetin Militar” duke përdorur instrumentet civile të qeverisjes më pak se sa përdorimi i forcës, dhe duke civilizuar sistemin ndërkombëtar duke e transformuar atë në një sistem rregullash bazuar te modeli qeveritar i çdo vendi. Në përpjekjet që e karakterizojnë BE-në Ian Manners e emërtoi rolin specifik në çështjet botërore me termin “pushteti normativ” ku impakti Europian në sistemin global është konceptual bazuar në “normat” e demokracisë, lirisë, paqes, të drejtat e njeriut dhe në respektimin e ligjit.

Përveç rëndësisë së diskursit mbi rolin e BE-së në botë të dy konceptet “pushteti civil” dhe “pushteti normativ” janë pjesë e zhvillimit të kushtëzimeve evropiane. Funksionimi shumëdimensional i këtyre koncepteve dhe impakti që kanë këto në procesin europianizues i bën që të jenë jo përfundimtare. Promovimi i normave Europiane ka për qëllim të imponojë kushtëzimet politike. Gjithashtu, shumë e rëndësishme është që Bashkimi Europian ka pësuar ndryshimet e saj ndër vite sikurse edhe kundrejt shteteve dhe rajoneve. Prandaj, nuk mund të themi se ka një model të vetëm të qeverisjes europiane. Në kuadër të kësaj analize empirike analiza fokusohet te mekanizmat europianizues që implementohen nën kushtëzimet orientuese dhe mënyrës se si ato janë efektive. Integrimi Europian nëpërmjet promovimit të qeverisjes së mirë implementon një model duke krijuar kushtet e përshtatshme të shteteve që të kalojnë drejt një përqasjeje liberale në mënyrë që të prodhojnë një demokraci funksionale gjithëpërfshirëse.

***

Modeli i qeverisjes së mirë dhe mekanizmat europianizues për vendet kandidate është kryesisht nëpërmjet kushtëzimit. Aktivitetet kryesore të BE-së konsistojnë në vendosjen e kushteve për anëtarësim, si dhe monitorimin e progresit të kandidatëve në përputhje, me rrethanat.

Në sistemin ndërkombëtar shtetet janë të pasigurt dhe kanë më shumë gjasa për të kërkuar dhe të implementojnë modele. Ato kanë më shumë gjasa për të zgjedhur BE-në si modelin e tyre nëse ato identifikohen me BE-në, janë në kontakt të ngushtë me BE-në, dhe për të gjetur qeverisjen e BE-së për të predikuar besimet dhe praktikat e tyre.

Kushtet, për kushtëzimin efektiv janë përgjithësisht të favorshme në marrëdhëniet e vendeve kandidate të BE-së. Anëtarësimi është shpërblimi më i madh i BE-së që mund t’iu ofrojë vendeve joanëtare. BE-ja gjithashtu ka qenë mjaft e qëndrueshme në zbatimin e kushteve të saj, dhe kandidatët do të presin që të pranohet vetëm pas përmbushjen së kërkesave europiane.

BE-ja është bërë një lojtar i madh në qeverisjen globale. Qeverisja e saj e jashtme konsiston në eksportimin e rregullave dhe mënyrat e qeverisjes së saj të brendshme për vendet joanëtare dhe organizatat e tjera ndërkombëtare, duke kontribuar për europianizimin e qeverisjes përtej kufijve të BE-së. Ky artikull është përpjekur të demonstrojë se konceptet “pushtet civil” dhe “pushtet normativ”, që vazhdojnë të formojnë diskutimet e marrëdhënieve të jashtme të BE-së janë shumë specifike për të kapur mënyrat e ndryshme në të cilat BE-ja ushtron qeverisjen e jashtme – dhe efektivitetin e saj të ndryshëm. Në të kundërt, ajo është përpjekur të tregojë se si mekanizmat dhe kushtet e europianizimit të ndryshojnë nëpërmjet “rrathëve koncentrikë” të qeverisjes së jashtme të BE-së.

*Pjesë nga fjala në Ditët e Studimeve Shqiptare, 2016, pranë UET

PasPara

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *



Pas