Op Ed

Biçim romani i Virgjil Muçit

Nga Edison Ypi

Nis e lexon biçim romanin e Virgjil Muçit. Që në faqet e para ndjehesh i rrethuar me duna rëre mes një Sahare as të ngrohtë as të ftohtë, pa diell e pa hënë, ku mund të udhëtosh gjithë jetën dhe të mos shohësh asnjë beduin, asnjë deve, asnjë oaz, por rërë dhe vetëm rërë ngado që të hedhësh sytë.



Biçim romani i Virgjil Muçit, si gjithë biçim romanet, nuk të lodh, nuk të shplodh, nuk të mahnit, nuk të magjeps, nuk të bën të ëndërrosh, nuk të qartëson, nuk të turbullon, nuk të çon kurrkund, nuk të sjell prej askund, nuk të djersit, nuk të freskon, nuk të ankthëson, nuk të relakson, nuk të thur, nuk të shthur, nuk të sëmur, nuk të shëron, nuk të bën të qash, nuk të bën të qeshësh, nuk të bën të kujtosh, nuk të bën të harrosh, nuk të mbron, nuk të sulmon, nuk të entuziazmon, nuk të zemëron, nuk të shtyn, nuk të tërheq, edhe nëse e lexon edhe nëse nuk e lexon, edhe nëse ekziston, edhe nëse nuk ekziston.

Biçim romani i Virgjil Muçit nuk të bën asgjë sepse biçim romani i Virgjil Muçit nuk është shkruar për t’u lexuar. Biçim romani i Virgjil Muçit është shkruar vetëm për t’u promovuar, vetëm për t’u llafosur si sukses i padiskutueshëm, si vepër me vlerë, si kryevepër e pashoqe.

E lexon biçim romanin e Virgjil Muçit, dhe, ngaqë nuk të besohet se kotnia e kotnisë ekziston, pyet veten; Morpo çfarë është ky që kam përpara; Kullorëse makaronash pa brima, xhezve plastike me ujë dhe një vezë brenda që po ta vësh në zjarr shkrin për dy sekonda, tenxhere me presion pa valvul shkarkimi, tigan me vrima?

Me bindjen se nuk mund të ketë roman ku asgjë nuk ndodh, vazhdon lexon biçim romanin e Virgjil Muçit me shpresë se pas ca faqesh pas ca kapitujsh gjithsesi diçka do ndodhi. Gabohesh. Përveç episodeve banale me përplasje gotash dhe batuta pijanecësh që ndodhin mijëra herë çdo ditë nëpër hotelet dhe kafenetë e Shqipërisë, në biçim romanin e Virgjil Muçit nuk ndodh asgjë tjetër. Në biçim romanin e Virgjil Muçit diçkaja që pritet të ndodhi, duke bërë shumë kujdes për të mos u shfaqur, ndërron vazhdimisht skutën ku është fshehur.

Ke bërë udhëtime, ke parë male me qeleshe bore, lugina të përdredhura, ujëvara me ujëra gurgulluese me veti shëruese, ke dëgjuar banorë lokalë që të rrëfejnë dromca mahnitëse nga jetët e tyre në dialekte muzikore me të ikë menia e kres, e të tjera e të tjera. Në biçim romanin e Virgjil Muçit nuk ka të tilla. Në biçim romanin e Virgjil Muçit mund të gjesh, e shumta, rreziqe të hamendësuara se po vajte diku mund të shpohet goma, ndoshta ta prishin qefin disa ngatrresaxhinj, dhe të tjera të papritura të pakëndshme të papërcaktuara.

Biçim romani i Virgjil Muçit, gjatë leximit të jep ndjesinë sikur po kafshon llastik, po pi uthull, po ha lëvozhga arre, po përtyp zhavorr.

Biçim romani i Virgjil Muçit, nuk ka asgjë të butë, asgjë të ngrohtë, asgjë njerëzore, nuk ka jetë, nuk ka ndjeshmëri, nuk ka magji, nuk ka energji, frymëzim, fluturim, dritë, diell, qiell.

Biçim romani i Virgjil Muçit ka vetëm gjëra të thata, të shkreta, të ftohta, nga ato me të cilat është marrë Sigurimi i Shtetit; Pasaporta, viza, vula, aeroporte, hotele, recepsione, kafe, konjak, whiskey, biseda gjoja të thella por në fakt pa pik yndyre.

Biçim romani i Virgjil Muçit është një kazan plehrash plot me kotnira dhe budallallëqe.

Në faqen 47 njëri i thotë tjetrit të ulet “në të vetmin kolltuk që të zinte syri në atë dhomë”. A thua se në atë dhomë kishte edhe kolltuqe të tjerë që syri nuk i zinte, por tjetri mund të ulej.

Në faqen 90, mysafiri “u lëshua mbi kolltukun e parë që i doli para”. Që i bie se mysafiri mund të ishte lëshuar edhe në të dytin apo të tretin kolltuk që do t’i dilte para, megjithëse fjala është për të njëjtën dhomë dhe “të vetmin kolltuk që të zinte syri në atë dhomë”, ekuacion ky që, veç Virgjil Muçit, s’ka kolltukollog as kolltukofag që e zgjidh.

Në faqen 72 kapitulli fillon me; “Bari ishte…”. Të Shkojnë mornica nëpër trup. Të duket se më në fund diçka e vërtetë, diçka e gjallë e me jetë, bari i një lëndine, qoftë edhe 1 fije e vetme, më së fundi u shfaq në horizont. Gabohesh. Nuk është fjala për bar lëndine apo pllaje, apo kullote, por për Barin e Hotelit ku pihet kafe dhe bëhen dallavere.

Në faqen 79, “vuri buzën në gaz pa të keq”. Pra për Virgjil Muçin e biçim romanit normalisht “buza në gaz” vihet gjithmonë “me të keq” dhe vetëm në raste të rralla buza në gaz vihet për të mirë. Ç’makabritet.

Në faqen 85, “Bari para lulishtes Taivani…”. Përsëri mornica. Përsëri zhgënjim. Fjala nuk është për barin e lulishtes, por për një kafene në parkun përballë hotelit.

Kur ke lexuar mbi 150 nga 200 e ca faqet e biçim romanit të Virgjil Muçit dhe bindesh se ajo çka po bën nuk është asgjë tjetër përpos një masturbim gjatë të cilit hallatin e tund ti qefin po e bën Virgjili, vjen në vete dhe kupton se je duke bërë gjënë më të pakuptimtë që mund të bëjë një banor i rruzullit. Ndodhesh mu aty ku takohen të gjitha kotnitë e botës. Në antipodin e qendrës së gravitetit të universit; Qendrën e papeshës. Do kishte qenë më mirë të ishe dënuar me 25 vjet në Spaç për të shtyrë vagona brenda galerive. Të kap paniku. Ke bërë gabim fatal. Ke filluar diçka që nuk mund ta mbarosh as me durimin e derrit as me budallallëkun e gomarit, as me ngadalësinë e breshkës, as me shpejtësinë e dritës. Ndjen se po fundosesh në një gropë balte me mure vertikale nga e cila nuk del dot sado të kacavirresh. Bërtit sa të duash për ndihmë. Je kthyer disa shekuj pas. Zëri nuk arrin. Nuk të dëgjon kush. Nga gropa e baltës së biçim romanit të Virgjil Muçit nuk del dot më, brenda asaj grope mbetesh përgjithmonë. Aty e lë leximin. Flak biçim romanin. Ja fut gjumit.

Vetëm kur i ke mbaruar të gjitha punët. I ke zgjidhur të gjitha hallet. I ke hequr të gjitha meraqet. I ke bërë të gjitha qejfet. Ke dalë në pension. Kanë kaluar ca vite. Je sëmurur. Ndodhesh në një shtrat reanimacioni. Të kanë futur në hundë një tub oksigjeni. Pas pak do vdesësh. Vetëm ajo është koha më e përshtatshme dhe rasti më i mirë ta lexosh biçim romanin e Virgjil Muçit që është po aq roman sa Lana është Nil, dhe vetë Virgjl Muçi po aq shkrimtar sa shitësi i frutave te qoshja e rrugës, astronaut./Mapo.al/

PasPara

7 komente

  1. Nuk e kam lexuar librin në fjalë e nuk ma do mendja ta sjellë rasti ta lexoj, e megjithatë kritika e mëposhtme për të nuk do të më ndikojë si për ta lexuar, ashtu edhe për të mos e lexuar.

    Pasi kjo nuk është kritikë; kjo është “larje hesapesh”.

    Është e habitshme që del pikërisht në gazetën, e cila ka organizuar konkursin e në të cilën gjenden edhe shkrime lëvduese për romanin në fjalë. Kjo tregon veç të tjerash që drejtuesit e gazetës nuk kanë një linjë të tyren, një fizionomi të vetën; madje duket sikur përpiqen të lihet të kuptohet e kundërta: le të lulëzojnë një mijë lule e një mijë shkolla.

    Por më shumë ka të ngjarë të mos kenë jo vetëm filozofi, por as sensin më minimal të masës, e janë thjesht po ai mish-mash absurd pa shije që haset gjithkund në mediet shqiptare sot.

    Dhe nuk është problemi që E. Ypit nuk i paskësh pëlqyer romani fitues i çmimit “Kadare”. Problemi – më duket mua – është toni i artikullit; ky është asgjësues, si për librin, ashtu edhe për letrarin vetë, të cilit autori i ka kontestuar në fund impotencën për të qenë i tillë, shkrimtar pra.

    Mirëpo, në qoftë vërtet ashtu, atëherë i bie ose që e tërë juria që ka gjykuar krijimet, të ketë qenë edhe ajo e tillë, impotente, – parë që ky libër është përzgjedhur nga ajo, – ose dorëshkrimet e dërguara të kenë qenë edhe më të dobët se ky e që konkursi, për të cilin u tha se kish dorëshkrime me vlerë, të ketë qenë një vrimë në ujë. Ndaj bëhet edhe më i çuditshëm fakti që shkrimi botohet te “MaPo”, e cila e organizon këtë.

    Që ne nuk kemi kritikë letrare, kjo është diçka që dihet.

    Ajo që harrohet shpesh të përmendet është që ne kemi, nga ana tjetër, një anti-kritikë letrare, një çkritikë, një haram-kritikë, a si ta quash ndryshe këtë, kur një palë i bien kalit, të tjerë potkoit e ndonjë edhe të zotit, siç bën Ypi.

    Kjo e fundit shkakton më shumë dëme se mungesa e së parës, pasi jo vetëm që i zë kësaj vendin e supozuar, por shpërdoron edhe fjalën si të tillë.

    Parë kështu, shkrimi i Ypit është më pak i dëmshëm se shkrimet lëvduese po aty – pa çka se, siç përmenda, nuk e kam lexuar romanin në fjalë e nuk kam fjalën tani për të, por për llojin e kritikës si të tillë, ndërkohë që këtë të Ypit po e quaj thjesht negative.

    1. Romani i Mucit mund edhe te jete “bicim”, nuk e di, por shkrimi harxhon 17 paragrafe pa arritur te shpjegoje pse eshte “bicim”. E vetmja gje qe marrim vesh eshte se nuk i ka pelqyer shkruesit. Se sa e rendesishme eshte kjo, merret me mend. Ja psh, po te them qe as mua sot nuk me pelqyen boronicat qe bleva ne Kroger.

      Ti flet per kritike, kurse une as qe guxoj me te shkoj deri atje; une te flas vetem per common sense. Jo per profesionalizem, por per street-smartness. Kaq po kerkohet tashme. Tha mire njera, kur u ankova, si gjithmone, qe pse s’kemi nje Reich Ranicki tonin: “Edhe kritika do para, tha. Edhe kritiku ka fatura per te paguar, dmth.” S’e kisha menduar ndonjehere nga ai prizem gjene.

      Ja keshtu.

      1. Mungesa e kritikës për të qenë letrare është e fundit në një vargan me simptoma, ku më e rënda për momentin më ngjan shkatërrimi total i infrastrukturës letrare.

        E vë re edhe pa asnjë mundim këtu ku po shkruhemi, në shkrimet për letërsinë: flitet si në kohë të diktaturës, pa asnjë përgjegjshmëri për atë që thuhet, nuk thuhet ajo që mendohet vërtet, por “bëhet sikur”. Domethenë flitet e shkruhet jashtë realitetit, flitet tjetër për tjetër, “upside” asaj që është vërtet, vendit ku ndodh loja.

        Kështu është edhe në politikë e në medie te ne, por kur vjen puna te letërsia, e cila jeton prej vetë fjalës, kjo mënyrë është vrastare.

        Jo vetëm te ne, që të kuptohemi: mjafton të shohësh për kuriozitet emisionet në ZDF të kuartetit letrar të tanishëm, që e mbante dikur Reih-Ranicki, për të kuptuar menjëherë se kanë ardhur kohë të vështira për letërsinë edhe në perëndim.

        Kjo e jona është pastaj një hirrë e holluar aq shumë, saqë nuk merret vesh më se ç’bulmet është, madje kam përshtypjen se nuk i intereson më kujt, më së pari vetë atyre që e flasin a e shkruajnë.

        Në rastin në fjalë, të çmimit, është për të ardhur keq vërtet, pasi paratë hidhen e puna bëhet. Nuk ma do mendja që e gjithë kjo bëhet “kot”, jo për gjë, por nuk do të kishte askush interes në këtë rast të bënte vetëm sikur. Aq më tepër që është iniciativë private.

        Shkrimi i Ypit, në pastë ndonjë meritë, që nuk e besoj, ka pikërisht këtë: që kritikon vërtet, ndonëse keq. Ndërkohë që thuajse të tërë vetëm flasin pa lidhje lëvdata ndoshta, por që nuk merret vesh se ç’është.

  2. Stili i diskutimit apo kritikes tende eshte stili Muti. Ti je nje amok histerik ku diskursin tend e nderton vetem me copa muti. Keshtu je saju prej zotit po je dhe shkedhate i dhjere ben trimin vetem me te mjere. Qe ke qene spiun ate maje ke qene…

  3. Eshte e vertete qe kritika e Ypit eshte asgjesuese, por nga ana tjeter plotesisht e merituar. Paranojake dhe spekullante ne letersi jane bere shume, te cilet fatkeqesisht nderohen edhe me cmime. degradimi i letersise, nuk ka tregues te tjere. Se fundi duhet kuptuar se futja ne letersi, sic ka shperblime te pamerituara qe e kane kap letersine duke e shnderruar ne letersi klani, ka edhe kosto qe duhet ta bejne autorin te mbledhe bythen para se te nise te shkruaj.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *



Pas