“Viti 1984” – Radiografi dhe kallashnikovë!

Postuar më: 19 August 2017 12:02

Ata bënin roje në errësirë duke pritur armikun imagjinar si në “Shkretëtira e tartarëve” të Buzatit, duke harruar se ishin në zemër të Parisit. “Kështjella-ambasadë” duhej mbrojtur me çdo kusht! Se atë kohë shqiptarët ishin bërë zhurmëmëdhenj të jashtëzakonshëm në Paris: “mërgata e qyqeve” përgjohej, një simpatizant stalinist shkonte dhe rrihte një zogist, pastaj vinte radha e zogistit që t’i zinin pusi e rrihnin një të Sigurimit të ambasadës.

Nga Luan Rama

Paris, Rue de la Pompe, 1993… një dollap i vjetër dhe i mbyllur, disi i harruar dhe brenda një mori radiografish të çuditshme që s’kanë pse të jenë nëpër ambasada por thjesht nëpër klinika… radiografi mushkrish, të vogla, të mëdha, të të gjitha dimensioneve  ku mund të depërtojë në mjegullsinë e një trupi të huaj. Radiografi të shumta. Pastaj emra, kërkesa për viza dhe për më tepër gazetarë. Gazetarë perëndimorë: francezë, belgë, anglezë, spanjollë, zviceranë… Përse vallë këto radiografi bashkangjitur me kërkesat e tyre dhe shënimet përkatëse të konsullit shqiptar: “Refusé”… refuzuar… “Annulé”…”Non approuvé”…

Habija nuk ishte e vogël dhe enigma qëndronte ende, pezull, pasi ishte e pamundur të kuptoje thelbin e atyre radiografive, e vështirë… Rrallë herë ishte shkruar sipër tyre : «Approuvé»…

I miratuar !

-“Ç’janë këto?” – pyeta dikë të ambasadës kur zbarkova për herë të parë në ambasadën shqiptare në fillimet e viteve ‘90. Ai ngriti supet pa mundur të përgjigjej. Vallë e dinte?… Mbase jo. Por ato ishin dosje të viteve 1982, 1983, 1984 e kështu me radhe deri në vitin 1988. Pas këtij viti nuk kishte më dosje, as radiografi. Në vitin 1989 kishte rënë muri i Berlinit dhe një hapje timide dukej në horizont. Gazetarët mund të shkonin në Shqipëri… sigurisht, jo ata që flisnin për burgjet dhe kampet e internimit. “Le Figaro”, “Liberation”, “Le monde”… “AFP”, “Radio International”… Thomas Schreiber, i cili më vonë do të shkruante Enver Hoxha, le sultan rouge… sulltani i kuq. Ç’titull tërheqës !…

Pastaj Michel Setboun, fotograf, i cili solli imazhet e bunkerëve të parë në Shqipëri, gazetarja Claudine Canetti…Armelle Tedrelle…Gazetarë dhe radiografi…krahërorë nudo, burra më së shumti, anglezë, francezë, spanjollë, skocezë, irlandezë, finlandezë, suedeze…Mushkëri, shumë mushkëri…mushkëritë e një bote tjetër dhe përsëri vrisje mendjen: përse gjithë ato mushkëri ? Ç’do t’i bënin ato mushkëri Shqipërisë totalitare ?…Dhe përgjigja fillon e formulohet dalëngadalë brenda teje: rreziku i epidemive, i tuberkulozit, i sëmundjeve të rralla, të cilat mund të infektonin Njeriun e Ri, pse jo, dhe kolera, pasi “bota e kishte halë në sy popullin shqiptar” dhe sllogani që tundej në erë të kujtonte shprehjen : “Lumi flë, armiku s’flë !”… Dhe atëherë unë fillova të imagjinoja gazetarin e shkretë kur kërkonte një vizë.

– Një radiografi? Përse duhet? – Rregulli, – përgjigjej nënpunësi i vizave.

– Rregulli? Ç’punë hyn këtu mushkëria ime me vizën?…Dhe tjetri kthehej mbrapsht me njëmijë pikëpyetje me këta njerëz të një vendi të panjohur rreth të cilit endeshin lloj-lloj historish pa dëshmitarë… Atëherë kryeredaktori i gazetës i shkruante menjëherë ambasadorit dhe ambasadori me mirësjellje i përgjigjej:

– Kështu kanë vendosur rregullin! Më vjen keq por e pamundur t’u ndihmoj…duhet bërë!…

Dhe gazetari që kishte dëshirë të shkonte patjetër në këtë planet të panjohur e të mbyllur për vizitorët e tjerë të botës (veç shokëve të partive marksiste-leniniste) dhe të bënte një skup në mediat e vendit i drejtohej doktorit dhe i kërkonte të bënte një radiografi. Padyshim, dëshira e gazetarit ishte e madhe të shkonte në atë vend ku dhe « Zoti ishte jashtë ligjit ». – Kur mund të marr një përgjigje ? – kishte pyetur ai në portëzën e vogël që hapej nga brenda portës së madhe të ambasadës. – Oh, do t’ju njoftojmë… këto punë zgjasin… dy-tre muaj… kushedi ?!

E megjithatë gazetari nxitonte menjëherë për tek doktori i tij:

– Doni të bëni një radiografi? Përse? Ju jeni në gjendje shumë të mirë! S’ka nevojë!…

Gazetari qeshte dhe i shpjegonte doktorit se përse i duhej kjo radiografi. Dhe doktori shkruante recetën për të bërë një radiografi. Gazetari shkonte tek radiologu, dritat ndizeshin, duhej të mbante pak frymën dhe të frynte gjoksin në mënyrë që grafia të bëhej sa më optimale përmes rrezeve X. Dhe pastaj konstatimi i radiologut :

– Për mua ju s’keni asnjë problem ! … (pas de foyer pulmonaire infectieux…)

– E di, – eshte gazetari dhe pa marrë mundimin t’i shpjegonte historinë e vërtetë të kësaj radiografie, ikte duke e përshëndetur radiologun që tundte kokën i çuditur. Ishte një skenë që dhe George Orwell nuk e kishte përshkruar në librin e tij “Viti 1984”. Unë bashkë me disa miq të mi kishim gjetur mënyrën në Bibliotekën Kombëtare ta merrnim atë libër, edhe pse në skedën e tij sipër titullit dhe autorit ishte shënuar një “R” e madhe, që do të thoshte “E Rezervuar”… Lumturisht kisha një mike, Naxhijen, që kishte shtypin perëndimor dhe herë-here ajo më mbyllte brenda me çelës ku mund të lexoja La Nouvelle Revue Française, Le Monde, Le Figaro, etj… Jean-Paul Sartre gjithashtu ishte shënuar me “R”… po kështu Kafka, Simone de Beauvoir, Kundera, Dostojevski, Pasternak, Nabokov, Bulgakov. Lista ishte tmerrsisht e gjatë… Ishte koha e Orwell-it, por pa radiografi… Ai s’kishte mundur të depërtonte gjer në sektorin e radiografisë ! Interesante, apo jo ! Kështu mund të ruhej integriteti i një populli të rrethuar nga armiq imagjinarë !

Një tjetër gazetar vinte nga Irlanda apo Danimarka dhe përsëri e njëjta kërkesë:

– Duhet të bëni një radiografi !… dhe pas një bisede të shkurtër, gazetari largohej duke mërmëritur me vete : “Po kjo është çmenduri !”

– Rregulli ! – dëgjonte nga pas zërin e nënpunësit që e thoshte me zë të ulët pasi dhe ai e dinte fare mirë se ishte një absurditet, një çmenduri, por tashmë të gjithë ishin mësuar të bashkëjetonin me çmendurinë, apo të bënin sikur bashkëjetonin pasi jo pak bënin një jetë të dyzuar. Çudi, atëherë qeshnim me këto absurditete dhe përpiqeshim të bënim jetën tonë, ndërsa më vonë, kur kufijtë u hapën, nga drita e madhe që na ra në sy e që për një çast na verboi, më pas ne arritëm të kuptonim thellë botën absurde ku ishim rritur…

Kallashnikovë në Paris

Imagjinoja radiografitë dhe papritmas fillova të mendoj diçka tjetër, një histori, që Orwell përsëri nuk do ta kishte menduar, pasi ai nuk e njihte shpirtin luftarak të shqiptarit. Ishte fundi i vitit 1997 dhe sapo isha kthyer në ambasadë. Një ditë nga Tirana erdhën dy punonjës të rëndësishëm të Shërbimit Informativ. Vinin të takonin homologët e tyre por dhe të shikonin kasafortën e famshme dy tonëshe që çuditërisht dyshemeja e katit të dytë të asaj ndërtese kishte arritur ta mbante me një stoicizëm të jashtëzakonshëm. Si vallë ishte ngjitur deri aty? Me vinç? Një zot e dinte, se Rue de la Pompe ishte një rrugë e fisme dhe nuk mund të bllokoje rrugën për të ngjitur lart një kasafortë dy tonëshe.

Me çelësa në duar ata e hapën duke shpresuar të gjenin ndonjë urdhëresë sekrete të presidentit Berisha kundër “komplotit të madh”, në ditët e luftës së tij “heroike” kundër “marksistëve”, por në gjithë atë kasafortë ishin veç dy zarfa dhe disa çelësa të tjerë. Meqë isha me ta, njëri prej tyre duke më treguar një arkë metalike të mbyllur me dy çelësa më tha me një nënqeshje të lehtë.

– E dini se çka në të ?

– Jo, – i thashë.

– Prit ta shohësh, – dhe ai e hapi.  Ishin armë, kallashnikovë, kuti me plumba… Nja dhjetë kallashnikovë dergjeshin prej vitesh aty, të fshehur, të ardhur në mënyrë klandestine. Nuk i besoja syve, edhe pse pak muaj më parë historia e kallashnikovëve ishte bërë tejet e njohur në gazetat perëndimore ashtu si dhe në Paris. Viti 1997 ishte viti tronditës i Shqipërisë që jetonte në “demokraturë”.

– Po këto? – u thashë.

Ata qeshën.

– Eh, ashtu…

– Po francezët e dinë?

– Jo!

– Po si kanë hyrë deri këtu ?

– Me postë diplomatike.

– Aman m’i hiqni! – u thashë. – Do bëhet skandal! Do n’a marrë historia! Një ambasadë me kallashnikovë, dhe ku, në zemër të Europës. Çojini në Shqipëri apo jepjuani francezëve se ata i shkatërrojnë.

– Sigurisht, – thanë ata, – do të dërgojmë dikë ta zgjidhë këtë problem.

Dhe ata u larguan. Ndërkohë m’u kujtua që një nga ish studentët shqiptarë që kishte mbetur në Paris, i shkencave inxhinjerike, më tregonte se kur ambasada ishte qëlluar nga emigracioni politik me dy predha në Rue de la Pompe, atëherë ambasada kishte marrë masa vetëmbrojtjeje. Kishin sjellë kallashnikovë nga Tirana dhe madje atë javë ambasadori i kishte mbajtur disa studentë në ambasadë se mos kushedi, ambasada sulmohej… dhe kështu kallashnikovët u bënë gati. Ata bënin roje në errësirë duke pritur armikun imagjinar si në “Shkretëtira e tartarëve” të Buzatit, duke harruar se ishin në zemër të Parisit.  “Kështjella-ambasadë” duhej mbrojtur me çdo kusht! Se atë kohë shqiptarët ishin bërë zhurmëmëdhenj të jashtëzakonshëm në Paris: “mërgata e qyqeve” përgjohej, një simpatizant stalinist shkonte dhe rrihte një zogist, pastaj vinte radha e zogistit që t’i zinin pusi e rrihnin një të Sigurimit të ambasadës.

Më pas gjakrat ndizeshin: Sigurimsi i ambasadës, i fyer në dinjitetin mashkullor por dhe patriotik, me urdhër të Tiranës hidhte në erë varrin e Zogut në Thiais, në periferi të Parisit. Por kundërpërgjigja ishte e menjëhershme: Granada mbi ambasadën shqiptare. Policët francezë i zuri halli: duhej të ruanin natë e ditë se ç’bëhej rrotull ambasadës shqiptare si dhe varrin e ish mbretit. “Shqiptarë zhurmëmëdhenj! I duan shumë armët!” Dhe kështu legjenda të panumërta qarkullonin në Paris rreth gjëmimeve që vinin nga Rue de la Pompe… Të dukej sikur ishe në filmin “Njësiti guerril” të Kinostudios. Por asgjë e tillë nuk do të ndodhte: armët nuk u shkrepën më. Muaj të tërë, madje gjatë katër vjetëve që isha në ambasadë, prita të vinte dikush nga Tirana që ky problem të zgjidhej. Letra pas letrash drejtuar ministrisë së Jashtme dhe gjithnjë e njëjta përgjigje: “Do ta shohim!”… Kur u largova nga ambasada, armët mbetën atje dhe veç tre vjet më vonë, më së fundi, mora vesh se problemet ishin zgjidhur me autoritetet franceze. Por për këtë, atëherë nuk u fol në media, as në Francë dhe as në Shqipëri. Ishte një histori absurde dhe e paimagjinueshme… radiografi dhe kallashnikovë. Një histori e denjë për të shkruar gjatë…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *