Nata e Shenjtë e Ben Jelloun

Postuar më: 20 March 2017 18:35

Titulli ‘Nata e Shenjtë’ i bën referencë natës së njëzeteshtatë të muajit të Ramazanit. “Natës që vlente më tepër sesa mijëra muaj.” Nata e (ri)lindjes së Zaharës. Parantezë, Zahara në arabisht do të thotë Lule, simbol të cilin e gjejmë deri në fund të rrëfimit. Natë e shenjtë, e tillë për të atin dhe për të ëmën, sepse është pikënisja e një ekzistence dhe fundi i një tjetre. Nata ku asnjë dëshirë nuk mohohet.

Nga Bisej Kapo

Pata bërë portretin e Tahar Ben Jelloun-it diçka më pak se një vit më parë. Në raste të tilla, për të qenë të sinqertë, rituali e kërkon që, kur të bie në dorë një libër i të njëjtit autor, të lexosh në një formë shumë vertikale. Mirëpo Ben Jelloun-i nuk mund të ishte thjesht dhe vetëm një lexim i tillë, kësisoj i dedikova muajin shkurt për ta lexuar.

Historia e Natës së shenjtë është historia pasardhëse e Fëmijës së rërës. Në të dy rastet, fjala është për historinë e Ahmad-Zaharës, jo vetëm si entitete të përvetshme individuale, por edhe si referenca socio-politike. Në fakt nuk është e paqëllimshme kur them historia e Ahmad-Zaharës, jo më kot i vendos me një vijë ndarëse pasi është i njëjti njeri, i lindur Zahara dhe i detyruar të jetojë deri njëzet vjeç si Ahmad. Detyrim dhe kushtëzim që i vjen nga babai, por jo vetëm, i cili pas pesë vajzave priste ardhjen e një djali. Ahmad-(Zahara) ishte djali i rikrijuar. Tregimi pararendës, Fëmija e Rërës, është gjithë pjesa e parë e jetës së Ahmad-it, në një farë kuptimi është një tregim kompleks ngjarjesh, në kuptimin e një tregimi konfuz i jetës së Ahmad-(Zaharës).

Nga ana tjetër, tregimi i dytë, Nata e Shenjtë, është një rrëfim i rrëfyer në vetën e parë njëjës. Zahara merr fjalën dhe na rrëfen historinë e saj. Pra dy tekste të ndërlidhur, por të cilat jetojnë edhe të ndara. Gati-gati si Ahmad-Zahara. I njëjti trup, me dy përjetime dhe sjellje të ndryshme.  Titulli Nata e Shenjtë i bën referencë natës së njëzeteshtatë të muajit të Ramazanit. “Natës që vlente më tepër sesa mijëra muaj.” Nata e (ri)lindjes së Zaharës.

Parantezë, Zahara në arabisht do të thotë Lule, simbol të cilin e gjejmë deri në fund të rrëfimit. Natë e shenjtë, e tillë për të atin dhe për të ëmën, sepse është pikënisja e një ekzistence dhe fundi i një tjetre. Nata ku asnjë dëshirë nuk mohohet. Natë ku babai në shtratin e vdekjes i jep Lirinë Ahmadit të mos jetojë më si i tillë,  “Është e çuditshme si afrimi i vdekjes na bën të kthjellët… Tani je e lirë. Shko, braktise këtë shtëpi të mallkuar… Jeto!… Jeto!… Harro dhe jeto! Ti sapo linde, natën e njëzeteshtatë… Je femër. Nata e fatit të jep emrin Zahar, lulja e luleve, fëmija i përjetësisë…” .

Në fakt Nata e Shenjtë, të bën të humbasësh, të mishërohesh dhe në të shumtën e rasteve, si rrjedhojë e rrjedhshmërisë së tekstit, të harrosh nëse personazhi është apo jo ende në dualitetin e qenies së tij të mëparshme.

Romani është i ndarë në njëzet e dy kapituj, të shkurtër, të cilët lidhen mes tyre nga tri elemente thelbësore: Koha, Simbolikat dhe, ndoshta aureola e gjithë romanit, Realja dhe Ëndrra. Në një farë kuptimi historia është midis përfytyrimesh, vizitash apo ndjesish antagoniste mes tyre. Është një histori mes Parajsës dhe Ferrit, mes Jetës dhe Vdekjes, mes Reales dhe Magjisë. Secila prej tyre zë hapësira të veçanta në jetën e rrëfimtar-es/it. Duket sikur në thelb historia kërkon të vendosë pikat mbi “i”, por nga ana tjetër në faqet e para përjeton ndjesinë e një gojëdhëne magjike, as të largët ,as të afërt, një gojëdhëne që gjendet midis kohës dhe “kaosit”.

Në fakt, në mitologji gjithçka nis nga kaosi. Në faqet e para jemi përballë një dileme që lidhet me rrëfimtarin: “… Ju kanë rrëfyer histori. Ato nuk janë vërtet historitë e mia. Edhe pse e mbyllur brenda dhe e ngujuar, lajmet më vinin…”. Rrëfimtari na del si i jashtëm, Dikush që na paskësh treguar histori. Dilema: Ahmad-Zahara apo Ben Jelloun? “… Po ngaqë jeta ime nuk është përrallë, u përpoqa të rindërtoj faktet dhe t’u tregoj të fshehtën…”

Me zgjedhjen e kalimit të rrëfimit te Zahara, Ben Jelloun na rikthen te leximi duke na vendosur Zaharën në epiqendër jo vetëm të tregimit. “Ajo që ka rëndësi është e vërteta. Tani unë jam plakë, kam gjithë qetësinë për të jetuar. Do të flas, do të zbraz fjalët dhe kohën…”. Kështu nis narracioni i Natës së Shenjtë. Një narracion që të evokon arritjen e harmonisë, të një qetësie e cila nuk është e detyruar, por është e përbrendësuar. Për ta arritur këtë harmoni është e domosdoshme paqja me ngjarjet. Në fakt sapo e nis tregimin, elementi i kohës, përcaktimi i kohës, imagjinimi i kohës është shumë i rëndësishëm për lexuesin.

“Pas rrëfimit, rrëfimtari u zhduk sërish…”, përsëri mendimi që të përshkon është cili rrëfimtar, kapitulli i Invetarit, i pari, titulli i të cilit të bën të mendosh për retrospektivën. Mirëpo, në fakt, përmes pazarit dhe ritualeve të secilit prej personazheve që përshkruhen fillon dhe përjeton hap pas hapi, pa e kuptuar se me kë je aty, kohën, tregimin dhe hapësirën. Je aty me tregtarët e Saharasë, me erëzat, kënanë, mentën e egër. Më pas më bukinistët dhe dorëshkrimet e tyre. “Rrëfimtarët erdhën të fundit…Secili në ritualin e vet.” Ajo që të tërheq vëmendjen është përshkrimi i një djaloshi i cili, si të ishte në një teatër duke performuar, zbraz një sënduk duke u dhënë sendeve një jetë të mëparshme, “… sënduku është shtëpi. Strehon shumë jetë… Sënduku është memec…”. Të gjitha këto lidhen me atë kontenitor metaforik të kujtimeve, të memories, të atyre jetëve të shkuara dhe të ardhme që sendet kanë bërë apo do të bëjnë.

Dita e çlirimit ishte një ditë e bukur pranvere me diell… “një pranvere të shkujdesur”. Me këtë ndjesi pranvere nis dhe përfundon kapitulli i tretë. Një kapitull rrëfimi i të cilit jo vetëm që lidhet me kohën, por edhe me një univers të ngjeshur me magji. Në atë pranverë ku çdo gjë duket me ndriçim. Imazhi më i bukur që kish ajo, përtej përjetimit të ngjyrave përreth saj, qe ai i mbërritjes te varreza. Përshkrimi sureal i asaj që ajo vëzhgon të gllabëron në magji. Diku një recitues Kurani që flinte mbi një varr, disa fëmijë që luanin mbi pemë, një çift të dashuruarish të fshehur pas një guri varri… një grua me një fustan nusërie që zbret nga një kalë i bardhë, një kalorës që përshkon varrezat mbi pelën e tij…

E gjithë kjo vazhdon deri në ekstremin e mundshëm, në pikën kur nusja afrohet drejt Zaharës duke i hedhur tunikën mbi supe dhe i mërmërit në vesh: “ … Ai të pret mbi një pelë… shko takojë… shko dhe qofsh e lumtur… kalorësi i bukur më mori me vete mbi pelën e tij dhe askush nuk bëzajti…”. Ishte Nata e njëzeteshtatë ku asnjë dëshirë nuk mohohet. “Ishte një ditë e bukur, shumë e bukur”, njëlloj si në fillimin e kapitullit ku mes vdekjes gjendet liria dhe dëshira për të (ri)lindur më në fund në identitetin e vërtetë.

Në thelb universi imagjinar prodhon kuptime kur vazhdon dhe lexon. Duket sikur gjithnjë e më shumë  rrëfimi është një gojëdhënë magjike. Kalorësi, nusja… dhe Kopshti Erëmirë… Kalorësi e çon në fshatin që ndodhej në një luginë, hyrja e të cilit ishte thuajse një hyrje e fshehtë me fjalëkalim. Ky i fundit ishte një poezi e Abu al-Ala al-Maarr-it të marra nga Letra e faljes – “Fëmijë, mysafirë të tokës jemi, nga balta vijmë, e në baltë do vemi. Për ne, tokësorët, lumturia zgjat pak, po nata e lumtur hidhërimin e mpak”. Sheiku, pra kalorësi sikurse e thërrisnin fëmijët, i thotë Zaharës se në jetën e tij ai mbart shtatë të fshehta. Në fakt karakteristika e numrit shtatë është karakteristika e së bukurës, njerëzores dhe hyjnores. Shpreh gjithësi, ekuilibër, përfaqëson një cikël të plotë e dinamik.

Simbol magjik i përsosmërisë duke qenë se është numri i piramidës, trekëndëshi(3) dhe katrori (4), për rrjedhojë ai është mbartësi i privilegjit të mediumit mes njerëzores dhe hyjnores. Si dhe i shpjegon aksiomën e harmonisë, “duhet të harrosh se nga vjen… ne këtu jetojmë me parimin e parë, që është ai i harresës… kemi fatin të ndalim kohën”. Përmes këtij parimi të parë të harresës të së shkuarës jetohet e tashmja, ajo që Nietzche e quan amor fati, dashuria ose në këtë rast përjetimi i asaj që është tani dhe këtu, duke harruar kësisoj atë që ka ndodhur dhe që do mund eventualisht të kufizojë vendimin tonë për të tashmen.

Kësisoj nën këtë magji, nën këto simbolika vazhdon rrugëtimi i Zaharës. Me nënën e cila edhe pse kish fituar lirinë me vdekjen e të shoqit, kish përfunduar në një liri tjetër, në atë të të çmendurës. Me motrat që ishin thuajse të panjohura për të. Me kamën që përkëdhel shpinën në errësirë… deri te marrëdhënia me Bythëtrashën mikpritëse, por skeptike për prezencën e Zaharës dhe ndikimin e saj mbi Konsullin, vëllain e bythëtrashës, i verbër. Bisedat mes tyre, magjia e shpjegimeve të Konsullit, dashuria dhe transformimi i ndjenjave të Zaharës. Afirmimi – “Nuk isha më qenie prej rëre dhe pluhuri me identitet të rremë… M’u desh harresa, arratia dhe vesku i distiluar nga dashuria, për të rilindur dhe hetuar… e parandieja që kjo lumturi nuk do të zgjasë shumë…. e dija”. Skepticizmi i Bythëtrashës… ardhja e xhaxhait… vrasja e tij… dhe përsëri burgu i saj, por prapë një burg i “lirë”. Një eskalacion i ngjeshur përshkrimesh e ndjenjash, i cili të mbërthen sepse edhe aty ku mendon se ka marrë fund, hyn një ëndërr, një parandjenjë.

Kulmi i narracionit… realja-ëndrra, jeta-vdekja, koha-kaosi, dashuria-urrejtja… Hi dhe Gjak. Ëndrra e zbarkimit të të katër motrave. Numrat janë të rëndësishëm sepse na mundësojnë kuptimin e rendit të gjërave dhe të kozmosit. Në fakt numri katër është nga numrat më perfektë dhe konsiderohet nga simbologjia si numri i realitetit dhe i konkretësisë. Në kuptimin ezoterik, si emblema e infinitit, përfaqëson truporen, të ndjeshmen, por edhe jotruporen. Katër motrat të veshura njëlloj dhe secila mbante një qese. Secila kishte një element brenda qeses, një mi, një kuti të vogël  brenda së cilës kishte një akrep, tjetra i preu flokët dhe e fundit një nepërkë…. ajo që ndodh më pas i mbetet realitetit. Atij realiteti që për një kohë të gjatë kish qenë burgu i saj i vërtetë. Por që tashmë kish ndryshuar, pas burgut dhe motrave. “… Isha e lumtur, sepse sytë më ishin mbushur me lot… ishin lot të lumtur sepse rridhnin nga një trup që po rilindte, një trup i aftë për të pasur një ndjenjë, një emocion.” Edhe pas motrave marrëdhënia dhe paqja me trupin u rifitua, liria. “… isha e lirë. Isha vetëm… Ai u përkul mbi mua dhe më tha: – Më në fund erdhe!”.

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *