Si duhet të përballen universitetet me një botë “post-reale”

Postuar më: 26 December 2016 09:49

foto-perkthimDuke u ballafaquar me perspektivën e një shoqërie post-faktike, universitetet duhet të rikrijojnë një respekt për të vërtetën objektive dhe argumente të fuqishme, nëpërmjet programeve arsimore dhe nëpërmjet informimit publik. Duhet të krijojnë shumë më tepër arena për debat, arena që janë të hapura dhe gjithëpërfshirëse, në mënyrë që të japë një zë për ata që ndihen të lënë pas. Universiteti duhet të jetë ndërtimi i besimit, si dhe kërkimi i së vërtetës.

Nga Ole Petter Ottersen*

Në një botë e cila karakterizohet nga rritja e numrit të turbulencave dhe konflikteve, nga pasiguritë dhe pakënaqësitë, liria akademike po vjen duke u rrethuar pak e nga pak. Në disa pjesë të botës, liria akademike është nën sulme brutale. Në pjesë të tjera të botës, liria akademike është nën presion e rritjes. Madje dhe në vendet nordike, shumë studiues raportojnë se liria e tyre akademike është duke u zvogëluar.
Akademikët dhe universitetet duhet të jenë të vetëdijshëm për këtë gjendje të trishtuar dhe duhet të ndihmojnë për mbrojtjen e lirisë akademike jo vetëm në vendet e tyre, por në mbarë botën.
Le të fillojmë me shembujt më të urryer. Vitin e kaluar, isha prezent kur Drejtori Ekzekutiv njëkohësisht themeluesi i Rrjetit të dijetarëve në rrezik, Robert Quinn, paraqiti raportin e tij “Të mendosh lirshëm”. Raporti i Dijetarëve të Projektit të Monitorimit të Rrezikut për Lirinë Akademike, përshkruan 333 sulme ndaj komiteteve të arsimit të lartë, që rrjedhin nga 247 incidente të verifikuara në 65 vende në periudhën Janar 2011 dhe Maj 2015.
Muajin e kaluar u publikua një botim i ri i raportit, me analizën e 158 sulmeve të tilla në 35 vende për një periudhë 16-mujore. Nga Maji 2015 deri në Gusht 2016.
Institucionet e arsimit të lartë janë kërcënuar dhe sulmuar po ashtu, dhe në vendet që kanë sistem demokratik ose njihen si vende të cilat janë drejt rrugës së demokracisë. Raporti “Të mendosh lirshëm”, na bën të vetëdijshëm për shkallën e lartë të këtij problemi dhe bën thirrje për ndërveprim kolektiv.

Veprim kolektiv

Si duhet ta ruajmë lirinë akademike? Në Norvegji, ashtu si dhe në shumë vende të tjera, liria akademike mbrohet me ligj nga qeveria. Udhëzimet etike të qeverisë pohojnë se studiuesit duhet t’i publikojnë rezultatet e tyre, edhe nëse ato janë në kundërshtim me politikën e miratuar të tyre.
Në këtë deklaratë mbizotëron fakti se shoqëria përfiton nga kritikat dhe se progresi drejtohet nga akademikët dhe universitete që sfidojnë dogmat dhe ideologjitë. Ideja është se shoqëria është forcuar dhe stabilizuar nëpërmjet kritikës konstruktive, të themeluar mbi lirinë akademike dhe shkëmbimin e lirë të mendimeve.
Për fat të keq, ky kuptim nuk e pushtoi dot të gjithë botën. Mjafton t’i hedhim një sy zhvillimeve në Turqi, të cilat duket se kanë marrë një kthesë për keq. Vetëm muajin e kaluar, Gulay Barbarosoglu, i cili u zgjodh rektori Universitetit Bogaziçi, me një shumicë dërrmuese të votave nuk u lejua të marrë detyrën e tij. Presidenti turk vendosi se duhet të ishte drejtues një ish-zëvendës/rektor.
Elementet thelbësore të një pushteti si zërat që flasin të vërtetën, janë të nevojshme për çdo progres shoqëror, por nuk njihen botërisht si të tilla. Për t’ju rikthyer rekomandimeve të raportit “Mendimi i lirshëm për veprim kolektiv”, ne kemi nevojë për të mbështetur normën që institucionet e arsimit të lartë duhet të gëzojnë të njëjtën mbështetje ashtu si spitalet në kohën e konfliktit dhe trazirave.
Arsimi mbi të gjitha është një projekt i madh i brezave, me në thelb qytetërimin dhe është atje për t’u siguruar që e gjithë trashëgimia jonë intelektuale, shkencore dhe kulturore, të kalojë nga një brez tek tjetri.
Duke sulmuar apo shtypur lirinë akademike, ndikimet e shoqërisë e ndalojnë procesin në një shkallë e cila nuk mund të njihet lehtë. Është për të ardhur keq, pasi është parë shpesh si një privilegj për një pakicë. E vërteta është se liria akademike është një e mirë për shumicën, pra për shoqërinë në përgjithësi.

Ndalimi i shoqërisë në një botë “post-reale”

Për shoqërinë, në mënyrë që të korren benefitet e plota të lirisë akademike, provave shkencore, duhet të respektohen plotësisht dhe të veprohet nga ana e politikanëve dhe politikëbërësve. Në këtë drejtim ajo është mjaft ogurzezë saqë fjalori i OXFORD ka zgjedhur së fundmi “post-reale”, si fjalën ndërkombëtare të vitit.
Fjalorët e Oxfordit e bënë zgjedhjen e tyre pas referendumit kontestimor të Brexit dhe zgjedhjet presidenciale po aq përçarëse në SHBA, shkaktuan përdorimin e këtij mbiemri në mënyrë masive.
Fjalori e përkufizon “post-reale”, si një lidhje e cila tregon rrethanat në të cilat faktet objektive janë më pak influente në formimin e opinionit publik se sa ankesat nën emocion apo besimet personale. Si shembull fjalori përdor fjalinë e mëposhtme: “Në këtë epokë të politikës së post të vërtetës, është e thjeshtë të marrësh të dhëna dhe t’i përshtatësh në çfarë konkluzioni ju dëshironi”.
Në sfond dëgjojmë deklaratën e politikanit britanik Michael Gove se: “Populli Britanik është lodhur nga ekspertët”. Mungesa e besimit në akademi është një sfidë e madhe. Por, çfarë roli mund të ketë një e vërtetë e kërkimit të lojës universitare në një epokë që karakterizohet si “post e vërtetë”?
Një koleg më rikujtoi atë çfarë kishte shkruajtur filozofi Richard Rorty më 1998: “Elektorati jo suburban do të vendosë nëse sistemi ka dështuar dhe duhet të shikojmë rreth e rrotull për një person të fuqishëm, për të cilin duhet të votojmë. Dikë të gatshëm për t’i siguruar ata se kur ai të zgjidhet burokratët e vetëkënaqur, avokatët e ndërlikuar, profesorët postmodernistë nuk do të marrin më vendime… “Një gjë që ka shumë gjasa të ndodhë, është se fitimet e bëra në 40 vitet e fundit nga amerikanët e zinj dhe kafë, nga homoseksualët do të fshihen. Përbuzja gazmore për gratë do të kthehet në modë … Të gjitha fyerjet, në të cilat amerikanët e edukuar keq ndiejnë me këtë sjellje të diktuar nga të diplomuarit në kolegj, do të gjejnë një prizë”.
Kjo është shkruar 18 vjet më parë. Një profeci e ngjashme dhe e vërtetë.
Duke u ballafaquar me perspektivën e një shoqërie post-faktike, universitetet duhet të rikrijojnë një respekt për të vërtetën objektive dhe argumente të fuqishme, nëpërmjet programeve arsimore dhe nëpërmjet informimit publik. Duhet të krijojnë shumë më tepër arena për debat, arena që janë të hapura dhe gjithëpërfshirëse, në mënyrë që të japë një zë për ata që ndihen të lënë pas. Universiteti duhet të jetë ndërtimi i besimit, si dhe kërkimi i së vërtetës. Në moshën tonë të turbulencës këto dy fjalë, besimi dhe e vërteta, janë të ndërthurura në mënyrë të pazgjidhshme.

*Autori është rektor i Universitetit të Oslo, Norvegji

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *